به گزارش پایگاه خبری چل بیم، در نگاه نخست، ژئوپارکها مجموعهای از پدیدههای زمینشناختی و طبیعی برای جذب گردشگر به نظر میرسند؛ اما در واقعیت، این پهنهها نظامهایی پیچیده از پیوند میان طبیعت، جامعه و اقتصاد محلی هستند که حیات آنها به شدت به ثبات محیطی و امنیت منطقهای وابسته است.
ژئوپارک جهانی قشم به عنوان نخستین ژئوپارک ثبتشده در خاورمیانه و یکی از نقاط شاخص در شبکه جهانی یونسکو، نمونهای روشن از این پیوند چندلایه است؛ جایی که گردشگری، معیشت جوامع محلی و مدیریت مشارکتی در هم تنیده شدهاند. از این رو، هرگونه بحران یا تنش در پیرامون آن، حتی بدون آسیب مستقیم به جاذبههای طبیعی، میتواند کارکردهای اقتصادی و مدیریتی این مجموعه را تحت تأثیر قرار دهد. در همین چارچوب، گفتوگوی پیشرو به بررسی پیامدهای جنگ تحمیلی اخیر بر ژئوپارک جهانی قشم و مفهوم تابآوری آن در برابر شوکهای بیرونی میپردازد.
سجاد اشگرف، مدیر ژئوپارک جهانی قشم، در گفتگو با هفته نامه مغستان جنگ تحمیلی آمریکایی ـ صهیونی موسوم به «جنگ رمضان» را از منظر مدیریت ژئوپارک، یک «شوک بیرونی با پیامدهای چندبعدی» توصیف کرد و گفت: ژئوپارکها صرفاً مجموعهای از ژئوسایتهای دارای ارزش زمینشناختی یا فرهنگی نیستند، بلکه نظامهای اجتماعی ـ اکولوژیکی محسوب میشوند که بر پایه تعامل میان میراث طبیعی، جوامع محلی، گردشگری، اقتصاد منطقهای و حکمروایی مشارکتی شکل گرفتهاند.
وی افزود: هرگونه بحران امنیتی در منطقه خلیج فارس و تنگه هرمز، حتی بدون وارد آمدن خسارت مستقیم به ژئوسایتها، میتواند عملکرد کلی سامانه ژئوپارک را با اختلال مواجه کند. نخستین پیامد چنین شرایطی، کاهش تقاضای گردشگری و افت ورود بازدیدکنندگان است. موضوعی که به طور مستقیم بر درآمد جوامع محلی، اقامتگاههای بومگردی، کسبوکارهای خرد، تولیدکنندگان صنایع دستی و سایر ذینفعان اقتصاد گردشگری اثر میگذارد.
اشگرف با اشاره به اینکه «درک ناامنی، گاه اثری گستردهتر از خسارت واقعی دارد»، تصریح کرد: اگرچه جنگ اخیر هیچ آسیبی به ژئوسایتهای قشم وارد نکرد، اما تصویر ذهنی مقصد گردشگری را تحت تأثیر قرار داد و موجب رکود در بخش ژئوتوریسم شد.
مدیر ژئوپارک جهانی قشم همچنین از تأثیرات این شرایط بر ساختار مدیریت مشارکتی ژئوپارک سخن گفت و اظهار داشت: در دوران بحران، بخشی از ظرفیتهای مدیریتی و شبکه همیاران ژئوپارک به مدیریت شرایط اضطراری و تأمین نیازهای فوری جامعه اختصاص یافت و این مسئله میتواند روند اجرای برنامههای حفاظتی، فعالیتهای آموزشی و پژوهشی، پایشهای محیطی و پروژههای توسعهای را با محدودیت مواجه کند.
وی کاهش تعاملات بینالمللی، محدود شدن سفر کارشناسان و ارزیابان خارجی و دشواری برگزاری برنامههای مشترک علمی و آموزشی را از دیگر پیامدهای جنگ برشمرد و افزود: این شرایط بر فرآیند ارزیابی و بازاعتبارسنجی ژئوپارک و توسعه همکاریهای بینالمللی نیز اثرگذار بوده است.
اشگرف با اشاره به موقعیت راهبردی قشم در مجاورت تنگه هرمز و وجود اکوسیستمهای حساس دریایی، هشدار داد که هرگونه اختلال در حملونقل دریایی یا آلودگیهای ناشی از فعالیتهای نظامی میتواند تهدیدی بالقوه برای زیستبومهای ارزشمند جزیره باشد، هرچند تاکنون خسارت زیستمحیطی مشخصی گزارش نشده است.
مدیر ژئوپارک جهانی قشم در عین حال تأکید کرد که بحرانها میتوانند زمینهساز افزایش تابآوری سرزمینی باشند و گفت: برخورداری از سرمایه اجتماعی قوی، تجربه موفق مشارکت جوامع محلی و وجود شبکه همیاران ژئوپارک، ظرفیت مناسبی برای سازگاری با شرایط جدید فراهم کرده است.
وی خاطرنشان کرد: موفقیت یک سرزمین در دوران بحران، نه بر اساس میزان خسارت، بلکه بر مبنای توانایی حفظ کارکردهای اساسی، سازگاری با شرایط متغیر و بازگشت سریع به وضعیت پایدار سنجیده میشود. از این منظر، جنگ رمضان را میتوان آزمونی واقعی برای سنجش تابآوری ژئوپارک جهانی قشم دانست؛ آزمونی که نتایج آن در حفظ انسجام نهادی، استمرار مشارکت جوامع محلی، تنوعبخشی به اقتصاد گردشگری و بازسازی تصویر مقصد در دوران پسابحران آشکار خواهد شد.
انتهای پیام/.
