به گزارش پایگاه خبری چل بیم به نقل از هفته نامه مغستان، قشم سالهاست با یک تناقض بزرگ زندگی میکند؛ جزیرهای در کنار آبهای خلیج فارس با ظرفیتهای قابل توجه تولید آب، اما در بسیاری مناطق هنوز دسترسی به آب با انتظار، ذخیرهسازی و خرید آب تانکری همراه است.
مسئله آب در قشم تازه نیست؛ مردم این جزیره طی قرنها با روشهایی مانند برکههای باران با محدودیت منابع آب سازگار شدهاند، اما رشد جمعیت، توسعه اقتصادی و گسترش سکونتگاهها، تأمین آب پایدار را به یکی از چالشهای اصلی جزیره تبدیل کرده است.
گزارش میدانی مغستان در شماره گذشته نشان داد تجربه آبرسانی در نقاط مختلف قشم یکسان نیست؛ از شبکههای پایدارتر تا مناطقی که همچنان با نوبت آب، ذخیرهسازی و تانکر زندگی میکنند. اکنون پرسش اصلی این است؛ آیا تغییر در ساختار مدیریت آب میتواند مسیر تازهای برای حل این مسئله تاریخی ایجاد کند؟
از چند مدیریت تا یک مسیر
خدمات آبرسانی در قشم میان دو مجموعه اصلی تقسیم شده است. شرکت آب، برق و تأسیسات قشم در محدوده تحت مدیریت سازمان منطقه آزاد، مسئولیت تأمین و توزیع آب شهر قشم و روستاهای پیرامونی را بر عهده دارد و شرکت آب و فاضلاب هرمزگان نیز بخش گستردهتری از شهرها و روستاهای جزیره را پوشش میدهد.
تفاوت شرایط آبرسانی در نقاط مختلف جزیره، طی سالهای گذشته یکی از محورهای اصلی بحث درباره مدیریت آب قشم بوده و باعث شده ایده مدیریت یکپارچه آب بارها مطرح شود.
مدیریت یکپارچه آب، راهکاری تازه و مربوط به امروز نیست. این موضوع بیش از یک دهه است که به عنوان یکی از مسیرهای اصلاح وضعیت آب جزیره مطرح شده، اما تاکنون به مرحله اجرای کامل نرسیده است.
بنابر اعلام محمدرضا کلائی مدیرعامل سازمان منطقه آزاد قشم، طرح یکپارچهسازی مدیریت آب جزیره پس از توافق با وزارت نیرو و اخذ مصوبات لازم در کمیسیونهای تخصصی و هیئت دولت، اکنون در انتظار ابلاغ نهایی قرار دارد.
هدف این طرح، ایجاد هماهنگی بیشتر در زنجیره تأمین، انتقال و توزیع آب و حرکت به سمت دسترسی همه شهرها و روستاهای جزیره به آب سالم، بهداشتی و پایدار عنوان شده است.
اما اجرای این تصمیم باید با شاخصهای مشخص، برنامه زمانی روشن و امکان ارزیابی همراه باشد؛ چرا که معیار موفقیت آن نه تغییر یک ساختار اداری، بلکه تغییری خواهد بود که مردم در زندگی روزمره خود احساس کنند.
ادعایی با یک دهه سابقه
حل مشکل آب قشم، موضوعی نیست که امروز مطرح شده باشد. ۲۳ خرداد ۱۳۹۴، حمیدرضا مومنی، مدیرعامل وقت سازمان منطقه آزاد قشم، از حل مشکل آب شرب روستاهای جزیره تا شش ماه آینده خبر داد. در آن مقطع، توسعه ظرفیت تولید آب و ورود ظرفیتهای جدید آبشیرینکنها به مدار، بخشی از مسیر عبور از بحران معرفی شد.
اما تحقق این وعده با یک مانع مهم ساختاری روبهرو بود؛ مدیریت چندگانه آب در جزیره. سازمان منطقه آزاد قشم، اگرچه در محدوده تحت مدیریت خود مسئولیت تأمین و توزیع آب را بر عهده داشت، اما اختیار یکپارچه بر تمام زنجیره آب جزیره، از تولید تا انتقال و توزیع در همه مناطق را در اختیار نداشت.
به همین دلیل، مسئله آب قشم در سالهای بعد همچنان میان بخشهای مختلف مدیریتی تقسیم شد؛ شرایطی که باعث شد حتی افزایش ظرفیت تولید آب نیز به تنهایی به معنای دسترسی پایدار همه ساکنان جزیره نباشد.
اکنون پس از گذشت حدود یک دهه، طرح یکپارچهسازی مدیریت آب، همان موضوعی را هدف قرار داده که یکی از موانع اصلی حل مسئله در سالهای گذشته بوده است؛ ایجاد یک مسئولیت هماهنگ برای مدیریت زنجیره تولید، انتقال و توزیع آب.
تجربه سالهای اخیر در محدوده تحت مدیریت شرکت آب، برق و تأسیسات قشم نیز باعث شده سازمان منطقه آزاد، اجرای این مدل را فرصتی برای ساماندهی وضعیت آب در کل جزیره بداند.
با این حال، اجرای این طرح باید با شاخصهای مشخص، برنامه زمانی روشن و امکان ارزیابی همراه باشد؛ چرا که معیار موفقیت آن در تغییری خواهد بود که مردم در زندگی روزمره خود احساس میکنند.
آب فقط مسئله مدیریت نیست
حتی در صورت ابلاغ و اجرای مدیریت یکپارچه، مسئله آب قشم همچنان نیازمند توسعه زیرساختها خواهد بود.
امنیت آبی جزیره به عوامل مختلفی وابسته است؛ از ظرفیت تولید و پایداری تأسیسات گرفته تا توسعه خطوط انتقال، افزایش ظرفیت ذخیرهسازی، تکمیل شبکههای توزیع و تأمین منابع مالی پروژهها.
مدیریت یکپارچه میتواند هماهنگی میان دستگاهها و برنامههای توسعهای را افزایش دهد، اما جایگزین سرمایهگذاری و اجرای طرحهای زیربنایی نخواهد شد.
برکهها؛ روایت یک تجربه تاریخی
قشم از گذشتههای دور با مسئله آب زندگی کرده است. وجود حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ برکه باران در نقاط مختلف جزیره، نشانهای از شیوه تاریخی مدیریت منابع محدود آب و تلاش جامعه محلی برای افزایش تابآوری در برابر شرایط اقلیمی دشوار است.
این سازهها نشان میدهند مردم قشم در طول تاریخ، برای مواجهه با دورههای کمآبی تنها به شرایط طبیعی وابسته نبودند و با ذخیرهسازی و مدیریت منابع موجود، راههایی برای استمرار زندگی در جزیره ایجاد کرده بودند.
امروز اگرچه آشیرینکنها، شبکههای انتقال و فناوریهای نوین بخش اصلی تأمین آب را بر عهده دارند، اما اصل مسئله همچنان باقی است؛ ایجاد نظامی هماهنگ که بتواند منابع، زیرساختها و نیازهای رو به افزایش جزیره را در یک مسیر مشترک قرار دهد.
پاسخگویی؛ بخش جداییناپذیر حل مسئله
شفافیت درباره وضعیت موجود، شرطی لازم برای شناخت دقیق مسئله آب قشم و مطالبهگری مؤثر درباره آینده آن است. هفتهنامه مغستان در تاریخ ۱۵ تیر ۱۴۰۵ پرسشهایی درباره وضعیت آب جزیره و برنامههای آینده شرکت آب و فاضلاب هرمزگان مطرح کرد، اما تا به امروز، پاسخی از سوی این مجموعه دریافت نشده است.
پاسخگویی دستگاههای مسئول در موضوعی مانند آب، تنها اطلاعرسانی نیست؛ بخشی از حفظ سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی است. نبود اطلاعات دقیق، امکان ارزیابی شرایط موجود و برنامههای آینده را دشوار میکند. انتظار میرود مدیران بالادستی، بهویژه استاندار هرمزگان، زمینهای فراهم کنند تا دستگاههای مسئول در موضوعات حیاتی مانند آب، خود را موظف به ارائه اطلاعات دقیق و پاسخ به افکار عمومی بدانند.
آزمون یک تصمیم تاریخی
قشم از گذشته با مسئله آب زندگی کرده است؛ از زمانی که مردم جزیره با برکهها و شیوههای سنتی ذخیره آب برای ادامه زندگی تلاش میکردند تا امروز که فناوریهای نوین و زیرساختهای گسترده وارد میدان شدهاند. اما تفاوت امروز با گذشته، در حجم امکانات و ظرفیتهای موجود است. جزیرهای که اکنون از ظرفیتهای گسترده تولید آب، زیرساختهای صنعتی و اهمیت اقتصادی برخوردار است، نیازمند نظام مدیریتی است که بتواند میان تولید، انتقال، توزیع و مصرف هماهنگی ایجاد کند.
طرح یکپارچهسازی مدیریت آب، پس از سالها طرح موضوع و پیگیری، اکنون به مرحلهای رسیده که میتواند مسیر آینده آب جزیره را تغییر دهد؛ این طرح اکنون در سطح ملی مورد توجه قرار گرفته و پس از طی مراحل کارشناسی و دریافت مصوبات لازم، در آستانه یک تصمیم اجرایی قرار دارد.
مردم قشم سالها هزینه نبود آب پایدار را در زندگی روزمره خود پرداختهاند. اکنون زمان آن رسیده است که نتیجه آن در سادهترین و مهمترین شکل ممکن دیده شود؛ آبی پایدار که رسیدنش به خانههای مردم، وابسته به نوبت، انتظار و تانکر نباشد.
انتهای پیام/.
